प्रा.डा.जनार्दन आचार्य
देशमा भरखरै ( २०७९÷ मंसिर÷४) सम्पन्न निर्वाचनबाट निर्वाचित जनप्रतिनिधिहरुको सरकार बनेको केहिदिन मात्र भएको छ ।
निर्वाचन भन्दा पहिले र निर्वाचनको परिणाम सार्वजनिक भए देखिका केहिदिनसम्म पनि आगामी १५÷ २० बर्ष प्रजातान्त्रिक गठबन्धनको उपादेयता र देश भित्र यसको खाँचो देखेका अनि यसको बयानमा नथाक्ने ति राजनीतिक दलका पेसेबर खेलाडीहरुको अङ्क गणितीय खेल (उनिहरुकै भाषामा ) प्रतिगमनकारी शक्तिको अगुवाइमा चकनाचुर र भताभुङ्ग भएको छ ।
यसै घटनाको परिणामस्वरूप ठुला वा साना भनिने केही राजनीतिक दल ( संसदिय प्रतिनिधित्वका हिसाबले) सरकारमा सामेल भएको देखिन्छ भने अन्यदलहरु पनि सरकामा सामेल हुन आ–आफ्नै जोड घटाउमै ब्यस्त छन् ।
सैद्धान्तिक धरातल, राजनीतिक आदर्श, राजनीतिक मुल्य र मान्यता अनि सामाजिक प्रतिष्ठासमेत गुमाएका, राजनीतिक चरित्रबाट समेत पथच्यूत हुन पुगेका केहि ठुला भनिने दल कुनै न कुनै उपायबाट सत्तामा जाने अभिलाषाका साथ अर्कै राजनीतिक दलको ओतको खोजिमा यता उता भौँतारिदै गरेका समाचार सार्वजनिक हुँदै गर्दा अनायास अर्को गठबन्धन जनतासामु देखापर्याे । सम्भबतः यो गठबन्धन क. पुष्पकमल दाहाल अनि क. खड्ग प्रसाद ओलीको आलो पालोको नयाँ केमिस्ट्री को रिहर्सल हो भन्नेमा लेखक ढुक्क छ ।
आदर्श शुन्यतामा रमाउन पल्केका र त्यसैलाई आफ्नो आदर्श बनाएका नेपालका हरेक राजनीतिक दलहरु ले बेला न बखत जे पनि गर्न सक्छन् भन्ने नजीर पुनः स्थापित गरेका छन् । त्यसैले उनिहरुका यस्ता ब्यबहारहरुलाई कतिपय बिदेशी संचार माध्यमहरुले महत्त्वहीन ठानेर उपेक्षाका दृष्टिकोणले हेर्छन् भने केहिले भने बढाई चढाई प्रसारण गरेको पनि पाइन्छ ।यस्ता काममा भारतीय मिडिया अन्य बिदेशी मिडिया भन्दा धेरै गुना सकृय छ । नेपाली राजनीतिक नेतृत्वको अपरिपक्व र अदुरदर्शी नीतिको शिकार सबै सरकारी निकायहरु हुँदै आएको सन्दर्भमा यसको असर हाम्रो बिदेश नीतिमा पनि देखिन थालेको आभाष पोखरा बिमानस्थल बारेका टीका टिप्पणीले पनि गरे । यस्तो किन हुनगयो ? र किनहुन्छ भन्नेमा नै यो लेख केन्द्रित छ ।
बिदेश नीति ;
सम्भबतः मेरो पुस्ता देशभित्र वा देशबाहिरका थुप्रै राजनीतिक संक्रमण देख्ने पुस्ता बन्यो । देश भित्रको यो राजनीतिक संक्रमणकाल केही स्वार्थी र धूर्त राजनितीज्ञ, कर्मचारी, बौद्धिक भनिने जमात, पत्रकार, ब्यापारी तथा बिचौलियाहरुका लागि राज्यकोष दोहनको सुनौलो अबसर बन्यो । तर, सत्ता र पदको अनुकुलता कतिदिन टिकाउ हुन्छ भन्ने हेक्का यो बर्गमा देखिएन । दुरदर्शिता, धैर्यता र लगनशीलताको अभाब भएका यिनै र यस्तै राजनीतिक बिचौलियाहरुको सिकार आज आएर नेपालको बिदेश नीति पनि बन्यो । यसको चर्चा तल गरिने छ ।
नेपालको बाह्य सम्बन्धलाई २०६३÷०६४ साल भन्दा पहिले भएका राजनीतिक परिवर्तनहरुले खासै असर गरेनन् । बरु पृथ्वीनारायण शाहद्वारा प्रतिपादित सिद्धान्त ‘दुई ढुङ्गा बीचको तरुल’ वा ‘दक्षिण र उत्तर तिरका छिमेकीका’ साथ निर्वाह गर्नुपर्ने हाम्रो भूमिका ‘तटष्थता’बाट काम चलिरह्यो । तर, जानी–जानी गराइएको दरबार हत्याकाण्ड पछि भने नेपालका अधिकांस निकायहरुले आफ्नो बिश्वस्नियता र गुणस्तरियता गुमाउँदै गएको देखिन्छ । यस्तो किन ? र कसरी ? हुन्छ भन्नेमा मात्र लेखक केन्द्रित रहने छ ।
हामी कहाँ चुक्यौँ ?
नेपाली राजनीतिक दलका नेताहरूले बिदेश नीतिलाई समेत राजनीतिक भकुण्डो बनाए । उनिहरु धेरैले नेपालको भू–राजनीतिक बाध्यतालाई सत्तामा पुगे पश्चात आ– आफ्ना स्वार्थ अनुकुल उपयोग गर्ने घृणित काम गरे । हामीले अंगाल्दै आएको ‘अशंलग्नता’ र नेपालले बिश्व सामु राखेको शान्ति क्षेत्रको प्रस्तावलाई अरुको उक्साहटमा ‘महेन्द्रिय’ बिदेश नीति भन्दै पन्छाउने काम भयो । फलस्वरूप नेपालको बिदेश नीतिले सुस्त सुस्त आफ्नो बिश्वस्नियता गुमाउँदै गयो ।बिदेश नीतिमा देखापरेको यो अधोगतिको यात्रा स्व. कृष्णप्रसाद भट्टराईको प्रधानमन्त्री कालबाट प्रारम्भ भै स्व. गिरिजाप्रसाद कोइराला, शेरबहादुर देउवा हुँदै खड्ग प्रसाद ओली र पुष्पकमल दाहालसम्म आइपुग्दा देशमा बिदेश सम्बन्धलाई निर्धारण गर्ने, अनुगमन गर्ने र निर्देशन गर्ने कुनै निकाय छ जस्तो लाग्न छोड्यो। जसको परिणाम पोखरा बिमानस्थलको उद्घाटन र गणतन्त्र चिनका कार्यबाहक राजदूतको कुरा ।
लेखक के कुरामा बिस्वस्त छ भने चिनियाहरु बिना आधार बिचार संप्रेषण गर्दैनन् । बरु खोजि गर्छन् । हामी नेपाली जस्तो जे मनलाग्यो त्यहि बोल्दैनन् । त्यसैले लेखकको बिचारमा राजदुतको अभिब्यक्ति ब्लेक एण्ड ह्वाइटमा आधारित हुनुपर्छ बरु हाम्रा पक्षकाहरु कतैबाट निर्देषित हुन सक्छन् । यसबारे खोजबिन जरुरी छ ।
यतिमात्र कहाँ हो र ! स्वयं परराष्ट्र मन्त्रालयमा पनि अब त बौद्धिकता र लगनशीलताले खासै ठाउँ पाउनसकेको देखिँदैन । आज परराष्ट्र मन्त्रालय समेत राजनीतिक दलमा पहुँच हुनेहरुका लागि बिश्रामस्थल बनेको छ भन्दा अतिशोयोक्ती नहोला । किनभने आफ्नो मुलुक अनि जनताका लागि के गर्दा उपयुुक्त हुन्छ वा के गर्न हँुदैन भन्ने सम्मको हेक्का राख्ने ब्यक्ति त्यहाँ भएको अनुभूति जनतालाई छैन ।
कतिपय त राजनीतिक नियुक्तिका कारणले मात्र कुटनीतिज्ञ बनेका र आजीवन त्यहिँ ट्याकमा रमाउनेहरुको संख्या दिनानुदिन बढ्दो छ ।त्यसैले जबसम्म राष्ट्रियता र राष्ट्रियस्वभिमान लाई साछिराखेर कामगर्ने आँट र जागर स्वतः ब्यक्तिमा आउँदैन तबसम्म परिवर्तनको आश गर्नु आफुलाई ठग्नु मात्र हो ।
